O muzeum
W połowie XIX w. na terenie Europy zachodniej powstawały muzea
oświatowe (pedagogiczne) jako zaplecze naukowo-badawcze profesorów.
Gromadzono w nich opracowania naukowe; były one także miejscem wymiany
doświadczeń pedagogicznych z zakresu metod nauczania. Później
uzupełniano je środkami dydaktycznymi będącymi ilustracją i dowodem
twierdzeń naukowych. Kompletowano też materiały źródłowe (opracowania
naukowe), dane statystyczne itp.
W Polsce utworzenie muzeum oświatowego projektowali S. Dickstein i A.
Dygasiński w oparciu o zgromadzone pomoce naukowe przez E. Babińskiego.
Brak środków finansowych uniemożliwił zrealizowanie tego pomysłu. W
pierwszych latach XX wieku wiele placówek oświatowych tworzyło muzea
szkolne. Założone w roku 1907 muzeum pedagogiczne we Lwowie trwało do
wybuchu I wojny światowej.
W okresie międzywojennym muzea oświatowe były zorganizowane przez
Towarzystwo „Urania” i Polską Macierz Szkolną. Przed wybuchem II wojny
światowej istniały w Warszawie dwie placówki muzealne:
- Dydaktyczno-oświatowa, przy której działały: Instytut Nauczycielski,
Państwowy Wyższy Kurs Nauczycielski i Biblioteka Pedagogiczna;
- Pracownia Oświaty Pozaszkolnej.
Muzea te uległy zniszczeniu podczas działań wojennych.
Po wyzwoleniu wznowiono apele dotyczące powstania placówki muzealnej w
Warszawie. Orędowniczką tej idei była M. Grzegorzewska, a w latach 70 i
80 – prof. J. Miąso, doc. dr W. J. Podgórski i dr J. Rell.
Powstała również w ty okresie sprzyjająca atmosfera do podejmowania
oddolnych inicjatyw tworzenia muzeów oświatowych. Zorganizowano ich już
kilka w latach osiemdziesiątych.
Historia
Muzeum Oświatowe w Puławach jest placówką upowszechniania oświaty i kultury, powołaną do gromadzenia, konserwacji, przechowywania i udostępniania społeczeństwu zasobów archiwalnych i muzealnych oraz organizowania działalności oświatowej i popularyzacji muzealnictwa. Zadaniem placówki jest zabezpieczenie przed rozproszeniem lub utratą dokumentów pracy instytucji oświatowo-wychowawczych oraz utrwalonych w zapisach myśli i doświadczeń minionych pokoleń nauczycieli. W związku z powyższym muzeum gromadzi archiwalia i muzealia związane z oświatą i szkolnictwem oraz pracą i egzystencją nauczycieli. Należą do nich różnorodne środki dydaktyczne, prace artystyczne, prace techniczne, sprzęt szkolny, wyposażenie i prace ucznia, podręczniki, czasopisma, fotografie i dokumenty. Muzeum Oświatowe mieści się w zabytkowym budynku, wpisanym w 1984 r. do rejestru zabytków z następującym uzasadnieniem: „Szkoła wybudowana w początku XIX w. w stylu klasycystycznym, niewątpliwie z fundacji Izabeli Czartoryskiej zapewne wg projektu Piotra Aignera. Stanowi przykład szerzenia oświaty wśród ludności wiejskiej wraz z mieszkaniem nauczyciela. Jest dokumentem historii powszechnego szkolnictwa polskiego”. Budynek ten służył szkolnictwu do 1969 r., następnie pełnił rolę magazynu Wydziału Oświaty. Po przeprowadzeniu prac remontowo-adaptacyjnych ulokowano w nim Muzeum Oświatowe (27 luty 1987). Odbudowany budynek ma dwie izby z przedzielającym je przelotowym korytarzem. W pomieszczeniach tych organizowane są wystawy stałe i okresowe.
Przy muzeum funkcjonuje pracownia, w której prowadzona jest działalność wydawnicza z zakresu historii szkolnictwa i oświaty oraz historii miasta i regionu. Publikacje tej placówki trafiają do zbiorów Biblioteki Narodowej, Biblioteki Jagiellońskiej oraz bibliotek lubelskich i puławskich. Materiały zgromadzone w archiwum są udostępniane osobom piszącym prace naukowe, dyplomowe oraz organizującym wystawy.
Muzeum Oświatowe w Puławach jest jedynym tego typu muzeum w woj. lubelskim.